Hợp tác đào tạo

Cơ chế phối hợp giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong thực hiện khung trình độ quốc gia để đào tạo nhân lực du lịch

11 Tháng Mười Một 2018          2332 lượt xem

1. Tình hình chung về đào tạo nhân lực du lịch

1.1. Nguồn nhân lực du lịch

Theo số liệu từ Đề án “Tăng cường công tác đào tạo theo nhu cầu xã hội trong lĩnh vực du lịch đến 2025”của Bộ VHTT và Du lịch, nhân lực ngành Du lịch có khoảng 1.931.550 người, trong đó có 603.600 lao động trực tiếp và trên 1.327.950 lao động gián tiếp. Đến năm 2020, tổng nhân lực của ngành Du lịch dự báo ước khoảng 2,3 triệu người, trong đó có trên 800.000 lao động trực tiếp.

Nhân lực du lịch trực tiếp có trình độ đào tạo sơ cấp, trung cấp và cao đẳng du lịch chiếm 47,3% nhân lực được đào tạo, bằng 19,8% nhân lực toàn Ngành. Nhân lực được đào tạo đại học và sau đại học về du lịch chiếm 7,4% số nhân lực có chuyên môn du lịch, chiếm 3,2% tổng nhân lực. Nhân lực trình độ dưới sơ cấp (đào tạo truyền nghề, dưới 3 tháng) chiếm 45,3% nhân lực có chuyên môn, bằng 19,4% nhân lực toàn Ngành. Nếu chỉ tính nhân lực có trình độ sơ cấp trở lên thì nhân lực được đào tạo chiếm khoảng 23% tổng nhân lực toàn Ngành. Nếu tính thêm số nhân lực được đào tạo truyền nghề, dưới 3 tháng thì nhân lực được đào tạo của ngành Du lịch đạt khoảng 42% tổng nhân lực toàn Ngành. Nhân lực là hướng dẫn viên du lịch tốt nghiệp đại học chiếm khoảng 65,5% tổng số hướng dẫn viên; tỷ lệ này trong marketing du lịch là 84,2% và lễ tân là 65,3%.

1.2. Sinh viên tốt nghiệp và việc làm

Mức độ có việc làm ngay sau khi ra trường phụ thuộc vào từng nhà trường và bản thân sinh viên, tuy nhiên thực tế cho thấy sinh viên trường nào có thời gian, có số lượng sinh viên thực hành nhiều ở doanh nghiệp thì cơ hội việc làm nhiều hơn ngay sau khi tốt nghiệp, nhiều sinh viên có ngay việc làm trong khi đi thực tập ở các doanh nghiệp. Ví dụ như sinh viên Khoa Du lịch của Đại học mở Hà Nội, Đại học Hà Nội, Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội…

Nhiều sinh viên khó tìm việc làm là do chưa có kỹ năng mà doanh nghiệp cần. Các doanh nghiệp cũng cần phải thay đổi bản thân doanh nghiệp để đáp ứng yếu tố cạnh tranh trong thị trường và xu hướng phát triển du lịch trong nước và quốc tế, do vậy, các cơ sở đào tạo cần tạo cho sinh viên nhiều cơ hội thực tập với doanh nghiệp, với thực tế để khi tốt nghiệp người học có thể bắt tay ngay vào việc mà doanh nghiệp không mất quá nhiều thời gian vào đào tạo bổ sung.

1.3. Công tác đánh giá chất lượng đào tạo

Công tác đánh giá đầu ra ở các cơ sở đào tạo thường được doanh nghiệp nhận biết trên chứng chỉ đào tạo và bảng điểm, việc này chưa hoàn toàn chính xác với thực hành công việc.

Để sát hơn với thực thế và đánh giá được khả năng của sinh viên vận dụng kiến thức vào thực tế như thế nào cần có sự phối hợp nhà trường với doanh nghiệp giám sát đầu ra trong quá trình đào tạo, không để học viên tốt nghiệp chuẩn đầu ra không đáp ứng cấp độ tiêu chuẩn tương ứng với chương trình học hay chứng chỉ.

1.4. Đào tạo tại chỗ của các doanh nghiệp

- Các doanh nghiệp du lịch có qui mô lớn và vừa thường có bộ phận nhân sự phụ trách công tác tổ chức đào tạo.

- Nhiều vị trí làm việc là lãnh đạo bộ phận trong doanh nghiệp du lịch chưa thực sự coi công tác đào tạo là một nhiệm vụ của bộ phận, công việc đó được coi là của bộ phận nhân sự công ty. Họ chỉ tham gia vào việc truyền nghề trực tiếp mà không chú ý tới nghiệp vụ đào tạo.

- Đa số doanh các doanh nghiệp du lịch lữ hành ở qui mô nhỏ, người lãnh đạo thường là chủ doanh nghiệp, vì sứ mạng của doanh nghiệp mà những người này thường đào tạo theo cách truyền nghề cho từng vị trí mà công việc kinh doanh cần có.

- Đa số các doanh nghiệp du lịch lữ hành chưa quan tâm đến tiêu chuẩn nghề trong doanh nghiệp, công tác đào tạo nhân viên chỉ dừng ở việc làm đến đâu đào tạo tại chỗ đến đó, chưa có chương trình nâng cao năng lực của nhân viên một cách bài bản. Ít khi chủ động tổ chức hoặc tham gia các chương trình đào tạo nghề.

Doanh nghiệp cần:

- Nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về tiêu chuẩn nghề du lịch;

- Sự hỗ trợ đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ xây dựng tiêu chuẩn của doanh nghiệp dựa trên trên chuẩn kỹ năng nghề quốc gia để chuẩn hóa đội ngũ cán bộ nhân viên của doanh nghiệp cũng như dễ dàng xây dựng chương trình đào tạo tại chỗ nâng cao trình độ nghiệp vụ và kỹ năng nghề cho nhân lực doanh nghiệp.

2. Phối hợp giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để đào tạo nguồn nhân lực du lịch

2.1. Mối quan hệ hợp tác giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp nhìn từ góc độ nguồn nhân lực qua đào tạo

Các doanh nghiệp du lịch tuyển dụng và sử dụng nhân lực đã qua đào tạo từ các nguồn sau:

- Thứ nhất: Các cơ sở đào tạo du lịch ngoài doanh nghiệp: đây là nguồn chính cung cấp lao động cho doanh nghiệp du lịch bao gồm cả nhân lực được đào tạo mới từ các cơ sở này và nhân lực đã qua đào tạo của các ngành khác được đào tạo ngắn hạn qua các lớp đào tạo nghiệp vụ chuyên ngành của các đơn vị đào tạo ngoài ngoài doanh nghiệp.

- Thứ hai: Cơ sở đạo tạo tại doanh nghiệp du lịch: chỉ tồn tại ở một số doanh nghiệp lớn của Việt Nam. Doanh nghiệp có vốn hoặc tham gia quản lý của các doanh nghiệp nước ngoài thường tuyển dụng lao động và đào tạo trong hệ thống mà doanh nghiệp quản lý như Accor, Starwood v.v.

- Thứ ba: Đào tạo tại chỗ của các doanh nghiệp du lịch: đây là nguồn lao động thiết thực cho các doanh nghiệp, áp dụng được dễ dàng cho tất cả các loại doanh nghiệp du lịch có qui mô khác nhau.

Như vậy, sự phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp thường xảy ra ở trường hợp thứ nhất, mức độ và qui mô phụ thuộc vào sự chủ động của nhà trường, sự sẵn sàng và khả năng của mỗi doanh nghiệp; ở nhiều cơ sở đào tạo sự phối hợp tương đối ít, thậm chí tồn tại ở giai đoạn nâng cao nhận thức, tuyên truyền bề nổi mà chưa thực sự có những thước đo cụ thể cho sự phối hợp này, nhất là thước đo chất lượng đào tạo nằm ở khâu cuối cùng là đánh giá năng lực người học xem có đáp ứng với nhu cầu của doanh nghiệp hay không, đáp ứng đến đâu.

2.2. Đánh giá sự phối hợp từ hai phía cơ sở đào tạo và doanh nghiệp du lịch

- Sự thiếu hụt lớn về số lượng lao động trong ngành du lịch đã tạo ra nhiều cơ hội cho các cơ sở đào tạo, tuy nhiên, nhiều cơ sở chưa tận dụng được cơ hội này, một số cơ sở đào tạo tương đối có chất lượng lại chưa có hướng mở rộng đào tạo, dẫn đến tình trạng chưa coi vấn đề cạnh tranh trong đào tạo nguồn nhân lực làm động lực để phát triển, coi nhu cầu về nhân lực trở thành vị thế của cơ sở đào tạo, dẫn đến chưa thực sự coi trọng việc hợp tác với các doanh nghiệp.

- Nhiều cơ sở đào tạo chưa chủ động trong việc hợp tác với các doanh nghiệp, nếu có hợp tác mới chỉ tiếp cận ở mức độ hạn chế, theo từng kỳ cuộc hay thời điểm.

- Đa số các doanh nghiệp du lịch ở qui mô nhỏ do vậy việc tiếp nhận sinh viên thực tập gặp khó khăn, thường có xu hướng sử dụng lao động sẵn có bằng chính sách thu nhập để tuyển dụng, không quan tâm đến việc tham gia công tác đào tạo hay tạo điều kiện cho sinh viên thực hành.

- Những hợp tác đã có giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp chưa thực sự là bền vững và lâu dài, mới chỉ xảy ra theo thời điểm và nhu cầu của từng bên.

- Những việc hợp tác đã qua chưa dựa trên một nền tảng nội dung đào tạo nào cụ thể, nay có Khung trình độ quốc gia sẽ làm thay đổi cả về lượng và chất việc này. 

2.3 Khả năng hình thành ra cơ chế phối hợp giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp

Trường hợp thứ nhất: Đối với nguồn lao động mới chủ yếu được đào tạo tại các cơ sở đào tạo, từ tuyển dụng cho đến nội dung đào tạo xuất phát từ kế hoạch đào tạo của cơ sở đào tạo. Chất lượng đào tạo ngoài việc phụ thuộc vào người học còn phụ thuộc vào chất lượng sử dụng chương trình khung trình độ quốc gia, chất lượng giáo viên, đào tạo viên, khả năng cung cấp điều kiện thực hành của nhà trường cho sinh viên. Trong quá trình đào tạo, việc phối hợp với các doanh nghiệp hay không hoàn toàn phụ thuộc vào sự chủ động của cơ sở đào tạo. Mối quan hệ của nhà trường hay cán nhân các giáo viên đối với lãnh đạo của doanh nghiệp cũng có tầm ảnh hưởng tới sự hợp tác giữa hai bên. Hình thành ra cơ chế phối hợp và tính khả thi của cơ chế này phụ thuộc vào sự lựa chọn doanh nghiệp, nội dung hợp tác, sự sẵn sàng từ hai phía, khả năng đáp ứng từ hai phía.

Trường hợp thứ hai: Đối với lao động do doanh nghiệp tuyển dụng, sau đó tổ chức đào tạo: tùy theo từng nghề và vị trí làm việc doanh nghiệp sẽ tuyển dụng những lao động có khả năng và năng lực cần thiết để có thể học tập trong một thời gian nhất định bằng chi phí của doanh nghiệp nhằm đạt tiêu chuẩn về nhân lực do doanh nghiệp định ra. Bước tiếp theo doanh nghiệp có thể mời các cơ sở đào tạo đến đào tạo tại doanh nghiệp hoặc đào tạo tại các cơ sở đào tạo. Trong quá trình đào tạo này sẽ kết hợp với đào tại tại chỗ tại doanh nghiệp. Đối với cơ sở đào tạo, hình thức này thường theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp và có sự giám sát đánh giá của doanh nghiệp do vậy trường hợp này là hình thức phối hợp hiệu quả giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Trường hợp thứ ba: Đối với mô hình cơ sở đào tạo du lịch thuộc doanh nghiệp du lịch sẽ dễ dàng hình thành ra cơ chế phối hợp nhất từ việc đặt hàng trong nội bộ doanh nghiệp, cho đến xây dựng, thực hiện nội dung giảng dạy trên lớp và thực hành tại doanh nghiệp.

Để có thể đáp ứng tốt nhất nhu cầu về số lượng và chất lượng nhân lực cho phát triển du lịch, đặc biệt đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp trong giai đoạn trước mắt và thời gian tới và triển khai thực hiện hiệu quả chương trình khung trình độ quốc gia thì việc nâng cao chất lượng đào tạo cho các cơ sở đào tạo hiện có cần đặt thứ tự ưu tiên lên hàng đầu là việc hợp tác đào tạo từ các doanh nghiệp du lịch. Song song với nó là khuyến khích hình thành các cơ sở đào tạo mới gắn liền với các doanh nghiệp ngay từ đầu dự án. Cơ chế chính sách tốt cho việc hợp tác giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp triển khai chương trình khung trình độ quốc gia là một trong những yếu tố quan trọng, bước đi hợp lý và xuyên suốt trong quá trình đào tạo nhân lực du lịch ở bối cảnh du lịch phát triển nhanh và hội nhập quốc tế.

                                                                                                                                   Phùng Quang Thắng

Tài liệu tham khảo

[1] Quyết định Số: 844/QĐ-BVHTTDL ngày 11 tháng 3 năm 2016 phê duyệt Đề án “Tăng cường công tác đào tạo theo nhu cầu xã hội trong lĩnh vực du lịch đến 2025”.

[2] Quyết định số: 1982/QĐ-TTg, ngày 18 tháng 10 năm 2016 của Chính phủ phê duyệt Khung trình độ quốc gia

[3] Hội thảo “Các mô hình thí điểm hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo nghề - từ kinh nghiệm đến hướng đi trong tương lai”

Thời gian: Ngày 20/1/2016 Địa điểm: Khách sạn Sofitel Plaza, số 1 Đường Thanh niên, Hà Nội. Người điều phối hội thảo: Bà Britta van Erckelens (GIZ), GS. Bùi Thế Dũng (chuyên gia)