Hợp tác đào tạo

ĐÀO TẠO NĂNG KHIẾU NGHỆ THUẬT, THỂ THAO VÀ VẤN ĐỀ MỞ MÃ NGÀNH/NGHỀ, LIÊN KẾT ĐÀO TẠO

03 Tháng Mười Hai 2018          2319 lượt xem

1. Tính đặc thù trong đào tạo năng khiếu

Nguồn nhân lực đóng vai trò quyết định trong quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội nói chung và sự phát triển văn hóa, nghệ thuật nói riêng. Trong những năm qua, công tác đào tạo văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao đã có bước phát triển, đạt được kết quả bước đầu, đáp ứng được một phần nhu cầu đào tạo về nhân lực phục vụ cho sự phát triển văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao của đất nước.

Đào tạo năng khiếu nghệ thuật, thể dục thể thao mang tính đặc thù rất cao, từ quy trình tuyển chọn khắt khe, quá trình đào tạo khổ luyện đến thực tiễn làm nghề vất vả, tuổi nghề ngắn, sự đào thải cao. Thực tế này đã đặt ra những khó khăn trong công tác quản lý, tổ chức đào tạo đối với các ngành năng khiếu.

- Tuổi nghề ngắn

Từ 15 -16 tuổi học sinh nghệ thuật đã tốt nghiệp ra làm nghề ở các ngành nghệ thuật biểu diễn (diễn viên Múa, Kịch hát dân tộc, Chèo, Tuồng, Cải lương, nhạc công…); học sinh thể thao được tuyển chọn và huấn luyện vào các đội tuyển, thi đấu thành tích cao... Đến 30 - 35 tuổi, diễn viên múa, xiếc… đã gần hết tuổi nghề (cơ thể căng cứng, không bảo đảm chất lượng nghệ thuật); nhiều bộ môn lĩnh vực thể dục thể thao khi chưa đến 30 tuổi vận động viên đã qua thời kỳ thi đấu đỉnh cao, phải chuyển công việc khác...

- Tuyển chọn năng khiếu khắt khe

Thí sinh vừa phải có năng khiếu, ngoại hình, thanh sắc, khả năng cảm nhận nghệ thuật và nền tảng văn hóa tốt đối với lĩnh vực nghệ thuật và nền tảng thể lực tốt, năng khiếu vượt trội đối với lĩnh vực thể dục thể thao.

- Tuyển sinh qua nhiều vòng tuyển (vòng loại, sơ tuyển, chung tuyển)

Để tuyển được những thí sinh đạt yêu cầu về năng khiếu chuyên ngành, các cơ sở đào tạo phải đi đến các địa phương, vùng sâu, vùng xa để tìm kiếm, tuyển chọn những em đạt yêu cầu về hình thể, sức khoẻ, độ bền dẻo (đối với thể thao), hình thể, chất giọng hay độ nhạy cảm về nghệ thuật, gọi chung là thanh, sắc... (đối với nghệ thuật). Sau đó, các cơ sở đào tạo tiếp tục tuyển sinh vòng sơ tuyển và chung tuyển theo hai vòng độc lập: thi năng khiếu ở vòng sơ tuyển và phần kiến thức kết hợp với năng khiếu ở vòng chung tuyển.

- Quy mô đào tạo thấp

Mỗi khóa tuyển sinh của các cơ sở đào tạo đều có hàng nghìn thí sinh dự tuyển, nhưng chỉ tuyển chính thức từ 35-60 em cho tất cả các chuyên ngành của một khóa đào tạo, thậm chí có những ngành, có những năm không tuyển được như Kèn (thuộc nhóm ngành Âm nhạc) và diễn viên Tuồng, Chèo, Biên kịch sân khấu (thuộc nhóm ngành Sân khấu). Có chuyên ngành chỉ từ 3-5 em theo học.

- Tính sàng lọc năng khiếu cao

Kiểm tra, đánh giá chất lượng năng khiếu được tiến hành thường xuyên, đồng thời với quá trình đào tạo, tính sàng lọc năng khiếu rất cao. Nhiều em trong quá trình học tập không phát triển, bộc lộ được năng khiếu sẽ không thể tiếp tục theo học.

- Chi phí đào tạo lớn

Múa và Xiếc cần có sàn tập; Âm nhạc cần có phòng cách âm và phòng học nhỏ cho chuyên ngành thanh nhạc, luyện thanh; phòng tập nhạc cho nhạc công, phòng hoà nhạc cho người học chỉ huy dàn nhạc, sáng tác âm nhạc...; Sân khấu biểu diễn cần đầy đủ trang thiết bị âm thanh, ánh sáng, phòng thu... Điện ảnh cần máy quay, phòng kỹ xảo, dựng phim, phòng chiếu phim, phòng chụp, phim trường... Thể thao cần sân bãi luyện tập, mỗi bộ môn cũng đòi hỏi riêng: điền kinh cần có sân tập, golf cần sân cỏ tập golf; bắn súng phải có trường bắn, súng và đạn; karate phải có phòng tập, nhà thi đấu... đua xe đạp phải có xe đạp, đường đua...; bơi phải có bể bơi... như vậy mới có đủ điều kiện đảm bảo chất lượng cho quá trình đào tạo, huấn luyện được kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong quá trình học tập.

Chi phí người học phải trang bị để học tập giầy dép, phục trang, họa phẩm…, đạo cụ trên các thiết bị chuyên dụng đắt tiền như: nhạc cụ, máy quay phim, thiết bị âm thanh, ánh sáng, đạo cụ, thiết bị lồng tiếng, thiết bị kỹ xảo... rất tốn kém cho cả người học và cơ sở đào tạo. Đặc biệt, kinh phí thực hiện tác phẩm tốt nghiệp đối với một số ngành/chuyên ngành rất cao như: Sáng tác âm nhạc; Chỉ huy dàn nhạc; Đạo diễn Sân khấu, Điện ảnh - Truyền hình; Quay phim; Diễn viên; các ngành Hội họa, Đồ họa, Điêu khắc, Biên đạo múa, Huấn luyện múa, Xiếc…

- Yêu cầu khắt khe về giảng viên

Với các ngành đào tạo khác, một thầy lên lớp dạy hàng trăm sinh viên trong một tiết học, còn đào tạo nghệ thuật, một thầy lên lớp chỉ với 5-10 sinh viên, thậm chí 01 sinh viên. Giảng viên lĩnh vực nghệ thuật phải vừa giỏi về chuyên môn, vừa phải là nghệ sĩ giỏi, làm nghề giỏi, được giới chuyên môn công nhận.

- Quá trình đào tạo kéo dài, liên tục trong nhiều năm, khổ luyện và sàng lọc năng khiếu rất cao

Quy trình đào tạo năng khiếu nghệ thuật liên tục từ trung cấp đến đại học (6 tuổi vào học trung cấp 9 năm). Quá trình đào tạo kéo dài, học sinh phải khổ luyện và trải qua sự sàng lọc năng khiếu liên tục mới có thể khẳng định khả năng của mình. Nhiều học sinh được tuyển chọn nhưng trong quá trình học tập không bộc lộ, phát triển được năng khiếu phải dừng việc học.

Như vậy, với những đặc thù của ngành đào tạo năng khiếu, với chế độ chính sách như hiện nay sẽ khó thu hút người tài năng, càng khó khăn trong việc tuyển sinh “đầu vào” ngành năng khiếu do “đầu ra” không bảo đảm. Để phù hợp với đặc thù các ngành nghề, với mô hình đào tạo đã được xác định, trong quá trình triển khai công tác đào tạo, khối các cơ sở đào tạo văn hóa nghệ thuật luôn được Nhà nước tạo điều kiện trong cơ chế hoạt động linh hoạt, thuận lợi, tương đối phù hợp để vận hành thông qua hệ thống cơ chế, chính sách, văn bản quy định của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

2. Một số định hướng tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trong mở ngành, liên kết đào tạo

Từ năm 2017 trở về trước, các trường đăng ký mở mã ngành, liên kết đào tạo thực hiện theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Điều kiện quy định mở mã ngành, liên kết đào tạo căn cứ theo tiêu chí quy đổi đội ngũ giảng viên, giáo viên có học hàm GS, PGS, học vị TS, ThS, trong khi các ngành/nghề đào tạo đặc thù, năng khiếu nghệ thuật, thể thao, bên cạnh đội ngũ giảng viên, giáo viên thì điều kiện đảm bảo và quyết định chất lượng đào tạo còn là tiêu chuẩn về hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị phương tiện trực tiếp phục vụ giảng dạy lại không được quy định. Vì vậy, nhiều cơ sở đào tạo được phép mở mã ngành đào tạo, được phép liên kết đào tạo các ngành/chuyên ngành về nghệ thuật, thể thao trong khi chưa thật sự đảm bảo các điều kiện cần thiết, đạt chuẩn về cơ sở vật chất để giảng dạy năng khiếu như sàn tập (ngành Múa), sân khấu (Diễn viên), xưởng phim (Quay phim, Đạo diễn Điện ảnh), ngành giáo dục thể chất và huấn luyện thể thao.... Thực tế này ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo, không đáp ứng yêu cầu việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp.

Để khắc phục tình trạng này, cần có quy định cụ thể, chặt chẽ về các điều kiện được phép liên kết đào tạo các ngành năng khiếu, nghệ thuật, thể dục thể thao để đảm bảo chất lượng đào tạo, cụ thể:

 1) Cần bổ sung quy định mở mã ngành, liên kết đào tạo, về điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật thiết yếu bắt buộc đối với các ngành/nghề đào tạo năng khiếu nghệ thuật, thể thao bên cạnh quy định về đội ngũ giảng dạy;

2) Cần có quy định Danh mục các trang thiết bị kỹ thuật thiết yếu, đạt chuẩn bắt buộc, cụ thể đối với các ngành/nghề đào tạo năng khiếu nghệ thuật, thể dục thể thao./.

                                                                                                                                                            Hải Âu