Tin tức - Sự kiện

NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN, VƯỚNG MẮC TRONG QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI QUYẾT ĐỊNH CỦA THỦ TƯỚNG CHÍNH PHỦ VỀ NGÀY SÁCH VIỆT NAM 21/4

24 Tháng Mười Một 2019          708 lượt xem

1. Những thuận lợi trong quá trình triển khai Quyết định 284/QĐ-TTg

Trong đời sống của mỗi chúng ta, sách là kho tàng tri thức, là sản phẩm văn hóa tinh thần đóng vai trò rất quan trọng. Như một người thầy âm thầm, lặng lẽ, sách dạy cho chúng ta cách sống, cách làm người, hướng tới những giá trị nhân văn cao cả, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn của mỗi chúng ta. Vì thế, từ lâu đọc sách đã trở thành một nhu cầu thiết yếu của nhiều người. Dù ở thời đại nào, con người cũng lấy việc học là một trong những phương cách để hoàn thiện bản thân và đọc sách là một trong những cách học hiệu quả nhất.

Nhận thức tầm quan trọng của văn hóa đọc, cũng là hưởng ứng Ngày Sách và Bản quyền Thế giới (23/4) hằng năm, ngày 24/02/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 284/QĐ-TTg lấy ngày 21/4 hằng năm là Ngày Sách Việt Nam. Đây thật sự là niềm vui lớn cho những người yêu sách. Có thể nói, Ngày Sách Việt Nam đã là một trong những sự kiện văn hóa quan trọng đối với những người yêu sách và cả cộng đồng xã hội, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, là dịp để tôn vinh giá trị của sách, khẳng định vai trò, vị trí, tầm quan trọng của sách trong đời sống xã hội; tôn vinh người đọc và những người tham gia sáng tác, xuất bản, in, phát hành, sưu tầm, lưu giữ, quảng bá sách. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để khuyến khích và phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng, nâng cao nhận thức của nhân dân về ý nghĩa to lớn và tầm quan trọng của việc đọc sách đối với việc nâng cao kiến thức và kỹ năng, phát triển tư duy, giáo dục và rèn luyện nhân cách con người; đề cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, các cơ quan chức năng và các tổ chức xã hội đối với việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc Việt Nam.

Qua 5 năm tổ chức Ngày Sách Việt Nam, những thuận lợi trong quá trình triển khai Quyết định của Thủ tướng Chính phủ là sự phối hợp, hưởng ứng tích cực của nhiều cơ quan, tổ chức, các Bộ, ban, ngành ở Trung ương, nhất là sự vào cuộc hiệu quả của các địa phương. Có thể thấy, hoạt động của Ngày Sách Việt Nam được tổ chức trên cả nước với quy mô ngày càng lớn, nội dung và hình thức hoạt động ngày càng phong phú, đa dạng, hấp dẫn. Công tác tổ chức Ngày Sách Việt Nam dần trở nên nề nếp, quy củ và được chú trọng triển khai trên diện rộng và chiều sâu, tạo sự hưởng ứng sôi nổi không chỉ trong hệ thống các đơn vị xuất bản, các cơ sở đào tạo chuyên ngành xuất bản mà còn lan tỏa trong hệ thống trường học các cấp, hệ thống thư viện, lực lượng an ninh, quốc phòng, các tổ chức đoàn thể…

Năm năm qua, trong hệ thống xuất bản, phát hành, các đơn vị đã hăng hái tham gia trưng bày, giới thiệu, quảng bá sách hay, sách đẹp, phục vụ đọc sách miễn phí, bán sách với giá ưu đãi suốt thời gian diễn ra Ngày Sách Việt Nam. Đây là cơ hội tốt để các đơn vị quảng bá hình ảnh, thương hiệu của mình đến bạn đọc và cũng là nơi trao đổi, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau giữa các đơn vị xuất bản. Cụ thể: Nhà xuất bản Thông tấn thuộc Thông tấn xã Việt Nam đã tham gia đầy đủ và tích cực Ngày Sách Việt Nam 5 năm liên tiếp từ 2014 đến 2018. Năm 2019 cũng đã lên kế hoạch tham gia sự kiện này. Các ấn phẩm của Nhà xuất bản mang đến những thông tin hữu ích cho độc giả về tình hình thời sự, sự kiện nổi bật trong nước và thế giới; những bộ sách ảnh đẹp, độc đáo về lãnh tụ và chính khách, về cộng đồng 54 dân tộc, về đất nước, con người Việt Nam; và đặc biệt là những kiến thức “bếp núc” về nghề báo đối với những sinh viên báo chí và những nhà báo trẻ. Để tri ân bạn đọc đồng hành cùng với các hoạt động xuất bản, trong thời gian diễn ra sự kiện Ngày Sách Việt Nam, Nhà xuất bản Thông tấn, Nhà xuất bản Dân tộc, Nhà xuất bản Sự thật… đã thực hiện nhiều chương trình giảm giá hấp dẫn, trừ % phí phát hành trên từng xuất bản phẩm và các hoạt động tri ân khác.

Trong biết bao nhiêu sự kiện văn hóa được tổ chức hằng năm, người dân trong cả nước vẫn không vơi bớt với Ngày Sách Việt Nam, dù được tổ chức tại các thư viện công cộng hay ở công viên, trên đường phố. Người tham dự lúc nào cũng ở tình trạng chen chân đông đúc. Đây là tín hiệu vui cho ngành sách, cho văn hóa đọc. Nói không quá, Ngày Sách Việt Nam là một cú hích cho hoạt động của các nhà xuất bản. Nhìn lại 5 năm tổ chức Ngày Sách Việt Nam kể từ khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, số bạn đọc đến với sách, số bản sách được bán ra, số doanh thu của hội sách là không hề nhỏ.

Mô hình, hệ thống thiết chế văn hóa được triển khai khi thực hiện theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ (Quyết định số 2164/QĐ-TTg, ngày 11/11/2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở giai đoạn 2013-2020, định hướng đến năm 2030), khiến nhiều đối tượng bạn đọc có cơ hội được đọc sách, tiếp cận với kho tàng tri thức của nhân loại. Những mô hình này gắn với phong trào xây dựng nếp sống văn hóa trong các gia đình, dòng họ, thôn xóm và các sinh hoạt văn hóa cộng đồng khác. Tiêu biểu như Tủ sách gia đình, Tủ sách dòng họ, Tủ sách hậu phương quê hương chiến sĩ, Tủ sách công nhân, Tủ sách trại giam, Phòng đọc tại thôn, khu phố, Nhà văn hóa, Thư viện tại các trung tâm học tập cộng đồng, thư viện tư nhân phục vụ cộng đồng, Điểm bưu điện văn hóa xã phục vụ cho trẻ em vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo, vùng đồng bào các DTTS nơi kinh tế còn rất nhiều khó khăn, đã tạo được hiệu ứng lan tỏa tốt trong xã hội.

2. Bên cạnh những thuận lợi trong quá trình triển khai Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Ngày Sách Việt Nam vẫn còn những khó khăn, vướng mắc

Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được như trên, vẫn còn một số tồn tại, hạn chế ảnh hưởng đến hiệu quả trong tổ chức hoạt động hưởng ứng Ngày Sách Việt Nam hằng năm, cụ thể như:

- Công tác tuyên truyền, truyền thông cho Ngày Sách Việt Nam còn chưa thu được hiệu quả nhiều như mong muốn. Sự phối kết hợp giữa các Bộ, ban ngành và các cơ quan đơn vị có liên quan chưa nhận được sự thống nhất cao trong quá trình xây dựng và triển khai kế hoạch hàng năm đối với Ngày Sách Việt Nam. Công tác thông tin, tuyên truyền cho Ngày Sách Việt Nam cần đa dạng, phong phú hơn để tạo được hiệu ứng sâu rộng trong cộng đồng và huy động được nguồn lực của toàn xã hội đẩy mạnh tổ chức các hoạt động của Ngày Sách. Ngày Sách Việt Nam còn thiếu những gương mặt đại sứ, để mọi lợi thế truyền thông được nhân lên, sâu rộng hơn trong quần chúng nhân dân.

- Một số đơn vị của các Bộ, ngành chưa quan tâm đúng mức, chưa có kế hoạch và hoạt động sinh động, cụ thể. Hệ thống các viện nghiên cứu, trường đại học, cao đẳng, dạy nghề thuộc các Bộ, ngành quản lý, tuy có nhiều hoạt động liên quan đến việc đọc, học tập, nghiên cứu, phục vụ học sinh, sinh viên học tập... nhưng chưa thực sự quan tâm đến tổ chức các hoạt động hỗ trợ về kỹ năng đọc sách, các hoạt động còn mang tính bề nổi.

- Đối với hệ thống thư viện công cộng, kinh phí cho hoạt động bổ sung sách báo, hoạt động chuyên môn của một số thư viện bị cắt giảm nên nguồn sách, báo tài liệu cho trưng bày, triển lãm còn chưa phong phú, đa dạng; phương thức tổ chức chưa được đổi mới nên chưa đáp ứng được sự kỳ vọng của người dân; vai trò của thư viện trong các tổ chức sự kiện tại địa phương chưa được đánh giá đúng mức, chưa tương xứng với hiệu quả các thư viện đã mang lại cho cộng đồng, xã hội phần nào giảm sức sáng tạo của các thư viện.

- Việc tổ chức Ngày Sách Việt Nam tại cấp huyện và cơ sở chưa phong phú về nội dung và cách thức thực hiện, chủ yếu là trưng bày, giới thiệu sách báo; nhiều nơi hoạt động chào mừng Ngày Sách Việt Nam còn mang tính hình thức nên chưa đủ sức lan tỏa mạnh mẽ đối với các tầng lớp nhân dân. Các hoạt động chào mừng Ngày Sách Việt Nam chỉ mới tập trung ở các khu đô thị, thành phố lớn; Song, trong danh sách dài những sự kiện được tổ chức tại các khu đô thị, thành phố lớn, người ta thấy còn thiếu một cuộc tọa đàm hay tranh luận về bản quyền, thiếu một chương trình đấu giá sách cho những hoàn cảnh khó khăn hay trẻ em vùng cao có cơ hội được đọc sách. Đặc biệt việc triển khai các hoạt động này tại các cấp huyện, xã, địa bàn nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo, vùng đồng bào các DTTS còn nhiều hạn chế.

- Trong những ngày hội sách, vẫn thấy vắng bóng diễn đàn của xuất bản điện tử, xu thế xuất bản tất yếu của tương lai trong bối cảnh toàn cầu đang chịu ảnh hưởng của Cách mạng công nghệ 4.0. Sự bùng nổ của công nghệ thông tin, các phương tiện thông tin đại chúng, đặc biệt là sức hấp dẫn từ mạng xã hội khiến cho giới trẻ ngày nay hình như không có khái niệm đọc sách. Thay vào đó, họ chỉ đọc những gì có tính giải trí tức thời, ngắn gọn, “hot” và đọc kindle book. Một thực tế đáng buồn là số lượng bạn đọc trẻ tuổi thờ ơ với sách ngày càng gia tăng. Theo số liệu từ các thư viện trong toàn quốc gửi về Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, người Việt nói chung và giới trẻ nói riêng chỉ đọc trung bình 0,8 cuốn sách/người/năm. Một bộ phận lớn thế hệ trẻ, nhất là học sinh, sinh viên hiện nay dường như không còn quan tâm đến sự tồn tại của các tác phẩm văn học kinh điển.

- Để văn hóa đọc được lan tỏa trong cộng đồng, hoạt động xã hội hóa xây dựng mô hình thư viện tư nhân, điểm thư viện công cộng, tủ sách gia đình, đường sách tư nhân, nhà sách tư nhân cần được nhân rộng và phát triển mạnh mẽ. Việc khai trương các điểm thư viện, văn hóa phục vụ miễn phí đã tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận với sách một cách thuận lợi, dễ dàng hơn, từ đó góp phần quan trọng phát huy và khơi dậy tinh thần hiếu học, nghiên cứu, học tập sáng tạo, nâng cao văn hóa đọc trong cộng đồng xã hội.

Tóm lại

Qua thực tế 5 năm triển khai tổ chức Ngày Sách Việt Nam, có thể khẳng định sự đúng đắn và thiết thực của Chính phủ khi ban hành Quyết định số 284/QĐ-TTg lấy ngày 21/4 hằng năm là Ngày Sách Việt Nam.

Ngày Sách Việt Nam tuy chỉ diễn ra trong một thời gian rất ngắn nhưng những hiệu ứng mà nó mang lại thì vô cùng lớn. Dù tổ chức ở bất cứ đâu, Ngày Sách Việt Nam cũng đều trở thành một ngày hội, ngày mà công chúng, từ các cụ già cho đến các em nhỏ đều háo hức tham dự. Điều đó một lần nữa đã khẳng định ý nghĩa nhân văn và cao đẹp của Sách và Văn hóa đọc đối với sự phát triển của xã hội Việt Nam, nhất là trong bối cảnh nước ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập quốc tế cũng như cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra. Với những kết quả đã đạt được trong thực tiễn cho thấy, mặc dù còn không ít khó khăn, vướng mắc, song, Ngày Sách Việt Nam đã thực sự là ngày hội của những người yêu sách, một nét đẹp văn hóa được cộng đồng đón nhận và tôn vinh./.

                                                                                                                                       TS. Đoàn Tiến Lộc

                                                                                               Chuyên viên chính Vụ Đào tạo Bộ VHTTDL

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Quyết định số 284/QĐ-TTg, ngày 24/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ về Ngày Sách Việt Nam.

2. Quyết định số 329/QĐ-TTg ngày 15/3/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển Văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030.

3. Quyết định số 115/QĐ-TTg ngày 16/01/2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành Xuất bản, In, Phát hành xuất bản phẩm đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030.

4. Quyết định số 2164/QĐ-TTg, ngày 11/11/2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở giai đoạn 2013-2020, định hướng đến năm 2030.