Tin tức - Sự kiện

TUYỂN SINH VÀ ĐÀO TẠO CÁC NGÀNH LÝ LUẬN PHÊ BÌNH NGHỆ THUẬT HIỆN NAY

20 Tháng Mười 2019          400 lượt xem

Lý luận phê bình là một trong những ngành có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống văn hoá xã hội của một đất nước. Không chỉ làm nhiệm vụ khen, chê, đánh giá đúng, sai chất lượng của một tác phẩm nghệ thuật, lý luận phê bình còn giữ vai trò định hướng thẩm mỹ, tư tưởng cho khán giả và xã hội. Tuy nhiên, để đảm trách được vai trò này phải là những nhà lý luận phê bình thực sự tài giỏi, vững vàng về chuyên môn và bản lĩnh nghề nghiệp.

Song hành cùng với những thành công của văn học nghệ thuật Việt Nam trong những năm qua, đã có nhiều nhà lý luận phê bình nghệ thuật được ghi nhận như: Thái Bá Vân, Trần Lâm Biền, Nguyễn Quân, Phan Cẩm Thượng (Lý luận phê bình Mỹ thuật); Đình Quang, Trần Bảng, Hà Văn Cầu, Tất Thắng, Phạm Duy Khuê, Trần Đình Ngôn, Trần Trí Trắc (Lý luận phê bình Sân khấu); Trần Luân Kim, Trần Thanh Hiệp, Ngô Phương Lan... (Lý luận phê bình Điện ảnh)... Nhưng hiện nay, có người dừng hẳn không viết, người tham gia cầm chừng, e dè chứ không còn sôi nổi như trước nữa. Trong khi đó, thế hệ trẻ với lực lượng rất mỏng và chưa thực sự bộc lộ được tài năng, phong cách và bản lĩnh của nhà lý luận phê bình. Hiện nay, chúng ta vẫn nhận thấy có sự hiện diện của lý luận phê bình qua các bài viết trên các ấn phẩm báo chí, tuy nhiên, hầu hết đó là các bài viết chân dung nghệ sĩ, chân dung tác giả và giới thiệu vở diễn... mà chưa thực sự có nhiều những bài viết chuyên sâu đúng nghĩa của lý luận phê bình. Trong nhiều năm qua, các cơ sở đào tạo đã nỗ lực rất lớn trong công tác tuyển sinh và đào tạo ngành Lý luận phê bình, tuy nhiên, kết quả chưa thực sự như mong đợi. Số lượng tuyển sinh không được nhiều như các chuyên ngành đào tạo khác. Thực tế đã xuất hiện nguy cơ thiếu nhân lực hoạt động trong lĩnh vực này.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó có những nguyên nhân cơ bản sau đây:

Thứ nhất, các bạn trẻ hiện nay sống thực tế, thường lựa chọn những ngành nghề dễ xin việc và có thu nhập cao hơn như công nghệ thông tin, thương mại, tài chính, ngân hàng, du lịch... Nếu có năng khiếu văn học thì lựa chọn các ngành báo chí hoặc ngành luật chứ không dành sự quan tâm cho lý luận phê bình nghệ thuật.

Thứ hai, các bạn trẻ e ngại đối với các ngành lý luận phê bình do chưa có đủ hiểu biết về các bộ môn nghệ thuật nên không đủ tự tin đăng ký dự thi. Nếu xuất phát điểm từ học sinh trung học phổ thông, chưa từng có những trải nghiệm và kinh nghiệm hoạt động nghệ thuật, người học sẽ gặp nhiều khó khăn trong học tập cũng như công tác sau này. Bởi vì, để có thể cảm nhận và viết bài phê bình đối với một tác phẩm nghệ thuật, người viết phải hội tụ được vốn kiến thức, văn hoá, lịch sử sâu rộng, đặc biệt, phải rất am hiểu về thể loại nghệ thuật đó mới có thể có những đánh giá, phân tích xác đáng, thuyết phục.

Thứ ba, các ngành học về lý luận phê bình nghệ thuật chưa được xác định vị trí việc làm rõ ràng trong đời sống xã hội. Nhiều bạn trẻ băn khoăn không biết học xong sẽ làm gì, ở đâu? Đây cũng chính là rào cản khiến các bạn trẻ chưa dám dấn thân theo học lý luận phê bình nghệ thuật.

Thực trạng nêu trên đã đặt ra trước các cơ quan quản lý và các cơ sở đào tạo những vấn đề cần được quan tâm giải quyết một cách thấu đáo để có thể thu hút người học và nâng cao chất lượng đào tạo các ngành lý luận phê bình nghệ thuật hiện nay. Theo đó, một số giải pháp cơ bản cần được quan tâm triển khai thực hiện, cụ thể như:

- Nhà nước cần có chính sách quan tâm, ưu đãi, hỗ trợ phù hợp đối với sinh viên học các ngành về lý luận phê bình nghệ thuật. Đặc biệt, tạo cơ hội xin việc làm cho sinh viên sau khi ra trường.

- Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho xã hội và người học về các ngành lý luận phê bình nghệ thuật, để ngành học này không chỉ được hiểu đơn thuần là đi làm công việc bới lông tìm vết, luôn tìm kiếm những hạn chế, khuyết điểm của cuộc đời để chê bai… Mà trên thực tế, đây là một ngành học đòi hỏi rất cao về trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách.

- Cần cung cấp đầy đủ thông tin về các ngành lý luận phê bình nghệ thuật (Âm nhạc, Mỹ thuật, Sân khấu, Điện ảnh) cho xã hội, để người học yên tâm khi lựa chọn theo học và biết rõ khi ra trường có thể làm gì, ở đâu? Trên thực tế, có nhiều công việc phù hợp với chuyên môn mà họ được đào tạo như:

+ Nghiên cứu viên tại các viện nghiên cứu về văn hoá nghệ thuật. Đây là công việc khá quen thuộc với những người từng tốt nghiệp các ngành về lý luận phê bình nghệ thuật. Ở môi trường này, đã có nhiều nhà lý luận phê bình nghệ thuật trưởng thành, trở thành những nhà nghiên cứu giỏi.

+ Giảng viên tại các cơ sở đào tạo văn hóa nghệ thuật. Sau khi tốt nghiệp, có được những kiến thức cơ bản, nền tảng về các bộ môn nghệ thuật, người học nếu tốt nghiệp xuất sắc có thể được lựa chọn giữ lại làm giảng viên tại các cơ sở đào tạo văn hoá nghệ thuật. Tại đây, họ được bồi dưỡng để trở thành những giảng viên giảng dạy về các môn lý luận cơ bản và sau đó là các môn chuyên ngành. Đây là môi trường tốt để người học trưởng thành, có đóng góp tích cực cho nhà trường và xã hội.

+ Biên tập viên tại Phòng Nghệ thuật của các nhà hát, các đơn vị nghệ thuật. Đây là một công việc đòi hỏi chuyên môn cao mà những người tốt nghiệp lý luận phê bình nghệ thuật có thể đáp ứng được. Tại môi trường này, nếu chịu khó học hỏi và rèn luyện, họ có thể trở thành những tác giả hoặc những nhà phê bình có uy tín sau này.

+ Phóng viên phụ trách mảng văn hóa, nghệ thuật tại các tòa soạn báo và các đài phát thanh, truyền hình. Với vốn kiến thức về nghệ thuật đã được trang bị trong nhà trường, người học có thể làm tốt vai trò của một phóng viên phụ trách mảng văn hóa nghệ thuật. Từ vốn kiến thức, kinh nghiệm tích luỹ được trong quá trình công tác, nhiều người đã trở thành những nhà lý luận phê bình có uy tín, được bạn nghề đánh giá cao.

+ Ngoài ra, khi tốt nghiệp các ngành lý luận phê bình nghệ thuật, người học còn có thể giảng dạy về nghệ thuật tại các trường trung học phổ thông, trung học cơ sở hoặc làm việc cho các công ty truyền thông...

- Các cơ sở đào tạo cần có một chiến lược quảng bá hiệu quả về ngành học lý luận phê bình của trường mình thông qua những hình thức như: Quảng bá trên các phương tiện thông tin đại chúng, đặc biệt chú ý các website, tạp chí, các báo mà tuổi trẻ yêu thích như: Tuổi trẻ thủ đô, Hoa học trò, Người đẹp, Giáo dục thời đại...; Dantri.com.vn; tienphongonline; vietnamnet... Bên cạnh đó, đặt hàng giới thiệu về các ngành, chuyên ngành đào tạo của cơ sở đào tạo thông qua các chương trình truyền hình đang thu hút sự quan tâm của giới trẻ.

Đồng thời, các cơ sở đào tạo cần chủ động tổ chức ngày hội việc làm thường niên để giới thiệu các ngành nghề đến với học sinh, sinh viên, đặc biệt là thí sinh đang chuẩn bị thi đại học. Đây chính là cơ hội để các cơ sở đào tạo đưa ngành lý luận phê bình của trường mình tiếp cận với các thí sinh một cách trực tiếp nhất, cụ thể nhất. Nếu còn gì chưa hiểu về ngành học này, thí sinh có thể trao đổi trực tiếp với bộ phận tư vấn việc làm để có những thông tin chính xác, đầy đủ nhất.

Như vậy, các ngành lý luận phê bình nghệ thuật hiện nay đang cần sự quan tâm, hỗ trợ rất lớn từ xã hội, các cơ quan quản lý, các cơ sở đào tạo… để có thể tuyển sinh và đào tạo để duy trì nguồn nhân lực hoạt động trong lĩnh vực này. Bởi, lý luận phê bình nghệ thuật không chỉ có vai trò định hướng thẩm mỹ cho xã hội mà còn là một bộ phận không thể tách rời của đời sống nghệ thuật nói riêng, đời sống xã hội nói chung, giúp văn học nghệ thuật phát triển lành mạnh và duy trì phản biện xã hội.

                                                                                                                                                            Hải Âu

Tài liệu tham khảo

1. Anhist A. (2003), Lý luận kịch từ Aristote đến Lessin, Tất Thắng dịch, Nxb Văn học, Hà Nội.

2. Trường ĐH Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội (2010), 30 năm đào tạo Sân khấu-Điện ảnh (Tham luận Hội thảo).