Công tác học sinh - sinh viên

Nghiên cứu đề xuất một số định hướng trong việc xây dựng trường học thực sự là môi trường văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 33-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển văn hóa con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”

20 Tháng Mười Hai 2021          332 lượt xem

1. Xây dựng môi trường văn hóa trong trường học vì sự phát triển văn hóa, con người, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước

Xây dựng văn hóa và phát triển con người có mối quan hệ biện chứng với nhau, theo đó, xây dựng văn hóa là để phát triển con người, và ngược lại. Vì vậy, Nghị quyết 33-NQ/TW luôn nhấn mạnh vai trò của văn hóa trong phát triển con người để từ đó, chúng ta quan tâm nhiều hơn đến sự phát triển của văn hóa, coi văn hóa là hệ điều tiết cho sự phát triển đất nước.

Xét ở khía cạnh văn hóa, giáo dục chính là phương tiện quan trọng nhất để truyền tải những giá trị văn hóa, giúp những giá trị nhân văn, bản sắc dân tộc, tinh hoa văn hóa thế giới, được lĩnh hội bởi mỗi cá nhân.

Trường học không chỉ cung cấp kiến thức mà còn là nơi giáo dục, phát triển con người trong suốt quá trình trưởng thành từ bậc mầm non đến hết bậc đại học. Quá trình giáo dục nhân cách trong nhà trường không tiến hành đại trà, cảm tính mà được thực hiện với mục tiêu cụ thể, với các đối tượng cụ thể, được tổ chức, chỉ đạo, dẫn dắt nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Nhà trường thực hiện mục đích, nội dung giáo dục bằng các phương pháp khoa học với nhiều nội dung khác nhau, cho từng đối tượng khác nhau. Trường học là nơi chuẩn bị hành trang cho con người bước vào cuộc sống nên thiết chế giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách con người.

Vì thế, khi thực hiện nhiệm vụ xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, phải tính đến vai trò vô cùng quan trọng của nhà trường. Nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa trường học phải được đặt lên hàng đầu, là nhiệm vụ trọng tâm. Nghị quyết 33-NQ/TW cũng nêu nhiệm vụ “xây dựng mỗi trường học phải thực sự là một trung tâm văn hoá giáo dục, rèn luyện con người về lý tưởng, phẩm chất, nhân cách, lối sống”, giáo dục và đào tạo học sinh, sinh viên không chỉ có đầy đủ kiến thức, kĩ năng thực hành mà còn cần có lí tưởng cách mạng, đạo đức tốt, lối sống trong sáng để trở thành công dân có trách nhiệm, lao động cần cù, có sức khỏe, có tri thức và sáng tạo. Nghị quyết đã sự bổ sung mới cả về lý luận và thực tiễn về xây dựng môi trường văn hóa Việt Nam, trong đó một nhiệm vụ quan trọng được đặt ra là: Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh ở đó mỗi địa phương, cộng đồng, cơ quan, đơn vị, tổ chức phải là một môi trường văn hóa lành mạnh, góp phần giáo dục, rèn luyện con người về nhân cách, lối sống. (...). Xây dựng mỗi trường học phải thực sự là một trung tâm văn hóa giáo dục, rèn luyện con người về lý tưởng, phẩm chất, nhân cách, lối sống; giáo dục truyền thống văn hóa cho thế hệ trẻ.

Ở đây, khái niệm văn hóa trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm (Ban chấp hành Trung ương Khóa VIII) và Nghị quyết 33-NQ/TW đều được hiểu theo nghĩa rộng, nghĩa là, bao gồm cả giáo dục- đào tạo. Chính vì thế, việc triển khai xây dựng môi trường văn hóa cũng là nhiệm vụ chung, trong đó có ngành giáo dục - đào tạo.

Quan điểm này tiếp tục được thể hiện trong Nghị quyết 29-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, đó là quan điểm: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhận lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo đục xã hội”. Quan điểm này cho thấy, giáo dục ngày càng hướng đến phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Để làm được điều này, nhà trường cần xây dựng môi trường văn hóa hài hòa, đa dạng, phong phú, nhân văn để phục vụ mục tiêu giáo dục.

Cùng với mục đích xây dựng môi trường văn hóa nói riêng, đạo đức, lối sống của thế hệ trẻ nói riêng, Ban Bí thư trung ương Đảng cũng có Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24 tháng 3 năm 2015 của về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015-2030, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ: Xây dựng môi trường lành mạnh, tạo điều kiện để thế hệ trẻ học tập, rèn luyện, phấn đấu, trưởng thành.

 

2. Xây dựng môi trường văn hóa trong trường học góp phần đổi mới toàn diện giáo dục

Đổi mới toàn diện giáo dục chắc chắn phải bắt đầu bằng cách đổi mới trong cách nghĩ, cách làm, để tạo ra hiệu quả tốt hơn, phù hợp hơn với bối cảnh đất nước. Từ quan điểm của ngành văn hóa, xây dựng môi trường văn hóa phải nằm ở vị trí trung tâm trong quá trình đổi mới đó, tạo ra sự bền vững cho quá trình đổi mới toàn diện.

Trong mục tiêu tổng quát, Nghị quyết 29-NQ/TW ghi rõ: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân. Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả. Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hoá, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc. Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực.”

Xây dựng môi trường văn hóa trong trường học lành mạnh chính là cách chúng ta tạo điều kiện hình thành nhận thức, lối sống, thói quen trong cả việc học tập và cuộc sống phù hợp cho học sinh - sinh viên, từ đó góp phần đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo.

3. Xây dựng môi trường văn hóa trong trường học là nhiệm vụ chung, trong đó cần lấy học sinh - sinh viên là chủ thể chính

Thực tế, trong thời gian vừa qua, từ góc độ đánh giá của ngành văn hóa, chúng tôi nhận thấy rằng, ngành giáo dục đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng môi trường văn hóa. Các trường học ngày càng khang trang, sạch đẹp, văn minh hơn, các thiết chế văn hoá trong trường học, các sản phẩm hoạt động sáng tạo văn hoá trong trường học ngày càng được đầu tư quy mô hơn, tạo điều kiện tốt cho việc hình thành nhân cách, đạo đức cho học sinh - sinh viên. Ngày 24/4/2019, trong Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết 33-NQ/TW, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng ghi nhận giáo dục góp phần tích cực trong việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Xây dựng môi trường văn hóa trong trường học là một nhiệm vụ quan trọng nhưng phức tạp, chính vì thế, chúng ta cần huy động sự tham gia và nguồn lực của toàn xã hội, từ ngành giáo dục, ngành văn hóa, tới cả doanh nghiệp, sự hỗ trợ của gia đình học sinh - sinh viên, và đặc biệt là chính người học.

Cùng với quan điểm giáo dục lấy người học làm trung tâm, trong xu thế quản lý văn hóa hiện nay, chú ý đến quyền văn hóa của người dân là một trọng tâm trong việc xây dựng văn hóa. Xét trong quan điểm đó, đối với các nhà trường, học sinh - sinh viên cần phải được xem là đối tượng chính trong việc xây dựng môi trường văn hóa. Họ chính là đối tượng quan trọng nhất của hoạt động xây dựng môi trường văn hóa, vì thế, việc chủ động tham gia xây dựng, hưởng thụ thành quả này tạo điều kiện thành công cho hoạt động xây dựng môi trường văn hóa.

Để hiện thực hóa những định hướng này, việc xây dựng MTVH trong trường học cần gắn với các giải pháp cơ bản sau:

1) Xây dựng bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong trường học: tiêu chí về các giá trị chuẩn mực trong nhà trường, tiêu chí tổ chức các hoạt động sáng tạo văn hóa trong nhà trường, tiêu chí về cơ sở vật chất phục vụ hoạt động giáo dục văn hóa trong nhà trường…

2) Xây dựng quy chế, nội quy hình thành các chuẩn mực về văn hóa đạo đức, hành vi ứng xử, xây dựng môi trường văn hoá học đường lành mạnh.

3) Tăng cường hoạt động giáo dục giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống cả ở chương trình đào tạo chính thức và ngoại khóa…. Đa dạng hoá các hình thức tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên. Nâng cao chất lượng, hiệu quả các hoạt động giáo dục giá trị văn hoá, đạo đức, lối sống trong học sinh, sinh viên.

4) Tăng cường đầu tư và huy động các nguồn đầu tư từ vốn xã hội hóa nhằm  hoàn thiện các thiết chế văn hoá trong nhà trường như thư viện, nhà văn hoá, sân vận động…để nâng cao vai trò tham gia hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên.

5) Nêu cao vai trò, tinh thần nêu gương của giáo viên, giảng viên trong việc thực hiện quy chế, chuẩn mực đạo đức trong nhà trường. Người thầy không chỉ là người truyền thụ kiến thức, mà còn là tấm gương sáng, là người có tầm ảnh hưởng lớn đến sự hình thành, phát triển nhân cách của học sinh. Mối quan hệ ứng xử giữa thầy và trò vừa đề cao những giá trị truyền thống, “tôn sư trọng đạo” vừa bổ sung những giá trị văn hoá mới “coi người học là trung tâm”, đề cao tính dân chủ, để “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”.

6) Cần xem sự tham gia của người học là một phần tất yếu của xây dựng môi trường văn hóa. Đây là hoạt động của học sinh - sinh viên, cho học sinh - sinh viên, và vì học sinh - sinh viên. Khi sự chủ động, tích cực này bắt đầu từ người học, chúng ta không chỉ tạo ra một môi trường văn hóa phù hợp, mà còn truyền cảm hứng cho sự hình thành một công dân chủ động, sáng tạo, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong tương lai.

Kết luận

Môi trường văn hóa có tác động qua lại, tương hỗ với hoạt động dạy và học trong nhà trường. Vì vậy, để hoạt động dạy và học đạt đến mục đích phát triển toàn diện nhân cách người học, không thể không xem xét xây dựng môi trường văn hóa nhà trường. Trong bối cảnh hiện nay, xây dựng môi trường văn hóa trong trường học càng có ý nghĩa thực tiễn, khi văn hóa học đường, văn hóa, đạo đức trong thanh thiếu niên có nhiều tín hiệu báo động. Để góp phần đưa nghị quyết của Đảng về xây dựng môi trường văn hóa vào đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục trong đời sống, chúng tôi cho rằng cần: 1) Xây dựng bộ tiêu chí về môi trường văn hoá trong trường học; 2) Xây dựng quy chế, nội quy hình thành các chuẩn mực về văn hoá đạo đức, hành vi ứng xử, xây dựng môi trường văn hoá học đường lành mạnh; 3) Tăng cường hoạt động giáo dục giá trị văn hoá, đạo đức, lối sống cả ở chương trình đào tạo chính thức và ngoại khoá; 4) Tăng cường đầu tư và huy động các nguồn đầu tư từ vốn xã hội hóa, nâng cao vai trò tham gia hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên; 5) Nêu cao vai trò, tinh thần nêu gương của giáo viên, giảng viên trong việc thực hiện quy chế, chuẩn mực đạo đức trong nhà trường; 6) Cần xem sự tham gia của người học là một phần tất yếu của xây dựng môi trường văn hóa.

Đây chính là các chính sách gợi mở có khả năng thúc đẩy xây dựng môi trường văn hóa trong trường học, nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển con người toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.

 

 

Tài liệu tham khảo

1. Ban Bí thư Trung ương Đảng (2015), Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24 tháng 3 năm 2015 của về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015-2030.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết 29-NQ/TW của Hội nghị lần thứ tám (Ban chấp hành Trung ương khóa XI) về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2014), Nghị quyết số 33-NQ/TW Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

4. Đề án Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức lối sống cho thanh niên, thiếu niên và nhi đồng giai đoạn 2015-2020 ban hành kèm theo Quyết định 1501/QĐ-TTg ngày 28/8/2015.

5. Đề án Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học giai đoạn 2018-2025, ban hành kèm theo Quyết định số 1299/QĐ-TTg ngày 03/10/2018.

TS. Nguyễn Thị Phương Loan

TS. Mai Thùy Hương